حمیدرضا چغازردی ، با بیان اینکه ایران در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان قرار دارد و به‌شدت از تغییرات اقلیمی تأثیر می‌پذیرد، اظهار کرد: کاهش بارندگی، افزایش دما، تداوم خشکسالی‌ها و افت کیفیت و کمیت منابع آب، شرایطی را رقم زده که بر اساس بسیاری از پیش‌بینی‌های جهانی، تا سال ۲۰۵۰ با بحران جدی کم‌آبی مواجه خواهیم بود.

وی با اشاره به تشدید فشار بر منابع آبی استان کرمانشاه افزود: در چنین شرایطی، اصرار بر توسعه کشت محصولاتی مانند برنج، چغندرقند و ذرت که نیاز آبی بالایی دارند، می‌تواند تهدیدی جدی برای امنیت آبی استان کرمانشاه باشد. استانی که برخلاف برخی مناطق شمالی کشور، از منابع آبی پایدار و قابل اتکایی برخوردار نیست و باید الگوی کشت در آن متناسب با ظرفیت‌های اقلیمی و منابع در دسترس تعریف شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه با اشاره به شرایط دشت‌های شرق استان، به‌ویژه در شهرستان‌های صحنه، دشت بیلوار، چمچمال و میاندربند، گفت: این مناطق در سال‌های اخیر به دلیل گسترش برخی کشت‌های آب بر، فشار قابل توجهی را بر منابع آب زیرزمینی تحمل کرده‌اند که تداوم این وضعیت می‌تواند به افت بیشتر سطح آب سفره‌های زیرزمینی و کاهش توان تولید کشاورزی در این دشت‌ها منجر شود.

وی با انتقاد از توسعه کشت چغندرقند در استان، تصریح کرد: متاسفانه میزان تولید چغندرقند در کرمانشاه به اندازه‌ای است که بخش عمده آن برای فرآوری به کارخانه‌های استان‌های دیگر فرستاده می‌شود، این بدان معناست که ما عملا آب ارزشمند کرمانشاه را در قالب محصول از استان خارج می‌کنیم. موضوعی که از منظر مدیریت منابع آب، به‌ویژه در شرایط کم‌آبی، قابل تامل و نگران‌کننده است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: وقتی محصولی با نیاز آبی بالا در منطقه‌ای کم‌آب تولید و سپس برای فرآوری یا مصرف به خارج از استان منتقل می‌شود، در واقع بخش مهمی از منابع طبیعی همان منطقه نیز به شکلی غیرمستقیم منتقل شده است. در ادبیات منابع آب، این مسئله به نوعی اتلاف یا انتقال آب مجازی تعبیر می‌شود و در مناطق درگیر تنش آبی، باید نسبت به آن حساسیت بیشتری وجود داشته باشد.

وی هشدار داد: اگر این روند اصلاح نشود، ممکن است تا کمتر از ۱۰ سال آینده با شرایطی روبرو شویم که دیگر آبی برای استحصال در این دشت‌ها باقی نماند. در چنین وضعیتی کشاورزان ناچار خواهند شد به سمت کشت دیم حرکت کنند، در حال که کشت دیم در مقایسه با کشاورزی آبی، بازدهی و بهره‌وری بسیار پایین‌تری دارد و نمی‌تواند پاسخگوی نیاز معیشتی بهره‌برداران باشد.

چغازردی افزود: پیامد چنین وضعیتی فقط محدود به کاهش تولید کشاورزی نیست، بلکه می‌تواند معیشت روستایی، اشتغال منطقه، امنیت غذایی و حتی پایداری سکونت در برخی نواحی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل موضوع مدیریت آب در بخش کشاورزی باید فراتر از یک مسئله بخشی دیده شود و به‌عنوان یک ضرورت اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مورد توجه قرار گیرد.

وی با تأکید بر لزوم اصلاح سیاست‌های حمایتی دولت، گفت: بخشی از این وضعیت ناشی از سیاست‌گذاری‌هایی است که در سال‌های گذشته، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم کشاورزان را به سمت کشت محصولات آب‌بر سوق داده است، بنابراین ضروری است دولت با بازنگری در سیاست‌های خرید تضمینی، نظام حمایت از تولید و جهت‌دهی به الگوی کشت، زمینه خروج کشاورزان از این چرخه پرخطر را فراهم کند.

این استاد دانشگاه با مقایسه میزان مصرف آب در برخی محصولات، عنوان کرد: برای کشت برنج حدود ۲۰ تا ۲۱ هزار مترمکعب آب در هر هکتار مصرف می‌شود و این میزان برای ذرت حدود ۱۳ تا ۱۴ هزار مترمکعب در هکتار است، در حالیکه مصرف آب برای تولید گندم حدود ۵۵۰۰ تا ۶۰۰۰ مترمکعب در هکتار برآورد می‌شود. همین مقایسه به‌خوبی نشان می‌دهد که تداوم توسعه کشت محصولات آب‌بر در استانی مانند کرمانشاه تا چه اندازه می‌تواند منابع آب را با تهدید مواجه کند.

وی با بیان اینکه نبود نظارت کافی و قیمت‌گذاری‌های نامناسب در سال‌های گذشته باعث شده برخی کشاورزان به سمت کشت دوم برنج حرکت کنند که فشار مضاعفی بر منابع آب وارد می‌کند و می‌تواند ضربه سنگینی به سفره‌های آب زیرزمینی بزند، تاکید کرد: وقتی همزمان با کاهش بارندگی و افت منابع آب، الگوی مصرف نیز اصلاح نشود، طبیعی است که دشت‌ها با سرعت بیشتری به سمت بحران حرکت کنند.

چغازردی تنها راه نجات دشت‌های استان را مدیریت مصرف آب دانست و افزود: مدیریت مصرف به این معنا نیست که فقط با ابزارهای تنبیهی و جریمه با کشاورز برخورد شود. دولت باید به‌جای رویکرد صرفا سلبی، از ابزارهای مدیریتی و حمایتی مؤثر استفاده کند و با نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌های آب، امکان برداشت‌های غیرمجاز و بی‌ضابطه را کاهش دهد.

وی خاطرنشان کرد: اگر کنترل برداشت آب به‌صورت دقیق، هوشمند و مستمر انجام نشود، هرگونه برنامه‌ریزی برای احیای منابع آبی با مشکل مواجه خواهد شد. در کنار آن، آموزش بهره‌برداران، ترویج الگوی کشت مناسب و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای حرکت به سمت محصولات کم‌آب‌بر نیز باید به‌طور جدی در دستور کار قرار گیرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه، زعفران را یکی از گزینه‌های مناسب برای جایگزینی کشت‌ محصولات آب‌بر دانست و گفت: انتظار می‌رود دولت توجه بیشتری به توسعه کشت زعفران داشته باشد، چرا که این محصول در مقایسه با بسیاری از کشت‌های رایج، آب بسیار کمتری نیاز دارد و در عین حال از ارزش اقتصادی بالاتری برخوردار است.

وی ادامه داد: زعفران تنها به حدود سه هزار مترمکعب آب در هر هکتار نیاز دارد و درآمد آن می‌تواند تا هشت برابر ذرت باشد. افزون بر این توسعه کشت زعفران تنها به تولید مزرعه‌ای محدود نمی‌شود و می‌تواند در حوزه‌های بسته‌بندی، فرآوری و صنایع جانبی نیز اشتغال‌زایی قابل توجهی ایجاد کند.