لوسمی حاد میلوئیدی یا AML نوعی سرطان خون و مغز استخوان است که در آن سلول‌های خونی نابالغ به شکل غیرطبیعی زیاد می‌شوند و جای سلول‌های سالم را می‌گیرند. این بیماری می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و به همین دلیل، درمان به‌موقع و مؤثر در آن اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از بیماران، درمان‌های اولیه می‌توانند در آغاز پاسخ خوبی ایجاد کنند، اما مشکل اصلی زمانی آغاز می‌شود که بیماری پس از مدتی دوباره برمی‌گردد یا سلول‌های سرطانی نسبت به داروها مقاوم می‌شوند.

یکی از چالش‌های مهم در درمان AML، مقاومت دارویی است. در درمان خط اول، ترکیب داروهای موسوم به عوامل کاهش‌دهنده متیلاسیون و دارویی به نام ونتوکلاکس برای بسیاری از بیماران مفید است، اما مقاومت و عود بیماری همچنان شایع باقی می‌ماند. این مسئله در بیمارانی که جهش در ژن TP۵۳ دارند جدی‌تر است. این ژن در حالت طبیعی به سلول‌ها کمک می‌کند به آسیب‌ها پاسخ دهند و از رشد کنترل‌نشده جلوگیری کنند. وقتی این ژن دچار جهش شود، سلول‌های لوسمی می‌توانند سرسخت‌تر شوند و از اثر درمان‌ها فرار کنند.

محققان مرکز سرطان MD Anderson دانشگاه تگزاس، به سرپرستی مایکل آندریف، پزشک و دکترای تخصصی، و بینگ زی. کارتر، دکترای تخصصی، که هر دو استاد حوزه لوسمی هستند، تحقیقی را درباره یک درمان آزمایشی اپی‌ژنتیک برای لوسمی حاد میلوئیدی مقاوم انجام داده‌اند. این پژوهش به‌طور ساده بررسی کرده است که آیا دارویی به نام NTX-۳۰۱ می‌تواند در برابر شکل‌های مقاوم بیماری فعال باقی بماند و از چه راه زیستی ممکن است چنین اثری داشته باشد. منظور از درمان اپی‌ژنتیک، درمانی است که بدون تغییر دادن کد ژنتیکی، بر روشن یا خاموش شدن برخی ژن‌ها اثر می‌گذارد.

در این مطالعه، پژوهشگران NTX-۳۰۱ را در چند مدل پیش‌بالینی بررسی کردند. مدل پیش‌بالینی یعنی آزمایش‌هایی که پیش از آزمون گسترده در انسان انجام می‌شود، مانند بررسی روی سلول‌ها یا مدل‌هایی که از نمونه‌های بیماران ساخته شده‌اند. در این تحقیق از مدل‌های لوسمی مقاوم به درمان، از جمله مدل‌های برگرفته از بیماران با مقاومت اکتسابی، استفاده شد. همچنین پژوهشگران اثر این دارو را با آزاسیتیدین، یکی از داروهای رایج کاهش‌دهنده متیلاسیون، مقایسه کردند. آن‌ها تغییرات متیلاسیون DNA را نیز بررسی کردند؛ فرایندی که می‌تواند بدون تغییر متن اصلی ژن‌ها، فعالیت آن‌ها را کم یا زیاد کند.

یافته‌ها نشان دادند NTX-۳۰۱ در مدل‌های پیش‌بالینی، بقای سلول‌های لوسمی را بهتر از درمان رایج آزاسیتیدین کاهش داد. نکته مهم این بود که این دارو حتی در سلول‌هایی که پیش‌تر نسبت به درمان‌های کاهش‌دهنده متیلاسیون و ونتوکلاکس مقاوم شده بودند، همچنان فعالیت ضدلوسمی داشت. همچنین در مدل‌های AML دارای جهش TP۵۳ نیز اثر ضدسرطانی نشان داد؛ گروهی که معمولا از پرخطرترین و دشوارترین موارد بیماری به شمار می‌روند.

نتایج همچنین نشان دادند وقتی NTX-۳۰۱ همراه با ونتوکلاکس در نمونه‌های مقاوم استفاده شد، اثر ضدلوسمی آن از هر کدام از این درمان‌ها به‌تنهایی قوی‌تر بود. این ترکیب نه‌فقط بر سلول‌های اصلی لوسمی، بلکه بر سلول‌های بنیادی و پیش‌ساز لوسمی نیز اثر داشت. این سلول‌ها از آن جهت مهم‌اند که تصور می‌شود در باقی ماندن بیماری در بدن و بازگشت دوباره آن نقش داشته باشند.

یکی از بخش‌های مهم این پژوهش، بررسی مسیر Hippo بود. این مسیر را می‌توان نوعی سامانه طبیعی کنترل رشد سلول دانست که در حالت عادی به مهار رشد بی‌رویه کمک می‌کند. پژوهشگران دریافتند NTX-۳۰۱ از راه تغییرات هدفمند اپی‌ژنتیک، فعالیت ژن‌های کلیدی این مسیر را افزایش می‌دهد. در مقابل، فعالیت پروتئینی به نام YAP را کاهش می‌دهد؛ پروتئینی که در بقای سلول‌های سرطانی، مقاومت به درمان و ویژگی‌های شبیه سلول‌های بنیادی نقش دارد.

اهمیت این یافته در آن است که NTX-۳۰۱ برخلاف برخی درمان‌های کنونی که اثر گسترده‌تری بر متیلاسیون DNA دارند، ظاهرا روی مجموعه انتخاب‌شده‌تری از ژن‌ها و مسیرها اثر می‌گذارد. به بیان ساده، این دارو ممکن است همزمان چند راه زنده ماندن سلول‌های لوسمی را مختل کند و در عین حال مسیرهایی را که به‌طور طبیعی جلوی رشد بی‌رویه سلول را می‌گیرند، دوباره فعال سازد. همین اثر دوگانه می‌تواند توضیح دهد چرا این دارو در برخی از مقاوم‌ترین شکل‌های AML همچنان فعال مانده است.

با وجود امیدبخش بودن این نتایج، پژوهشگران تأکید کرده‌اند که مطالعات بیشتری لازم است تا مشخص شود آیا این یافته‌ها در بیماران نیز تکرار می‌شود یا نه. به گفته آن‌ها، بیماران مبتلا به AML عودکرده، بیماری مقاوم به ونتوکلاکس و موارد دارای جهش TP۵۳ می‌توانند از گروه‌های مهم برای ارزیابی‌های بالینی آینده باشند. این تحقیق افزون بر معرفی یک فرصت درمانی احتمالی، توضیحی زیستی نیز برای اثر آن ارائه می‌دهد.

این یافته‌های علمی‌پژوهشی در نشریه Clinical Cancer Research منتشر شده‌اند. این نشریه وابسته به انجمن آمریکایی پژوهش سرطان، American Association for Cancer Research، است و یافته‌های مربوط به پژوهش‌های سرطان را منتشر می‌کند.