با آغاز روزهای گرم سال، خطر گرمازدگی و پیامدهای ناشی از افزایش دمای هوا بیش از گذشته سلامت شهروندان را تهدید می‌کند؛ خطری که تنها محدود به افراد شاغل در فضای باز نیست و کودکان، سالمندان، زنان باردار و مبتلایان به بیماری‌های زمینه‌ای را بیش از سایر گروه‌ها در معرض آسیب قرار می‌دهد.

گرمازدگی یک وضعیت قابل پیشگیری است و رعایت توصیه‌های بهداشتی، تغذیه‌ای و درمانی می‌تواند از بروز عوارض جدی آن جلوگیری کند. از نوشیدن منظم آب و انتخاب لباس‌های روشن و نخی گرفته تا پرهیز از قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید در ساعات ۱۱ تا ۱۷، همگی اقداماتی ساده اما مؤثر برای حفظ سلامت در فصل گرما به شمار می‌روند.

تامین آب بدن مهمترین راهکار پیشگیری از گرمازدگی است

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، با اشاره به افزایش دمای هوا، مهم‌ترین راهکار پیشگیری از گرمازدگی را تأمین آب مورد نیاز بدن عنوان کرد و گفت: افراد باید حتی در شرایطی که احساس تشنگی ندارند، به‌طور منظم آب و مایعات مصرف کنند، زیرا تشنگی تنها نشانه کم‌آبی بدن نیست. این موضوع در سالمندان اهمیت بیشتری دارد و خانواده‌ها باید نسبت به مصرف منظم مایعات در این گروه سنی توجه ویژه داشته باشند.

فریبرز ایمانی افزود: افرادی که به واسطه شغل یا فعالیت روزانه ساعات بیشتری را در فضای باز سپری می‌کنند، بیش از دیگران در معرض کم‌آبی و گرمازدگی قرار دارند و لازم است در فواصل زمانی کوتاه‌تر مایعات بیشتری بنوشند. استفاده از محلول‌های خوراکی ORS در شرایط تعریق شدید و از دست رفتن آب و املاح بدن، راهکاری مؤثر برای جلوگیری از اختلالات الکترولیتی و کاهش عوارض گرمازدگی است.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با تأکید بر نقش تغذیه در روزهای گرم سال، توصیه کرد: شهروندان مصرف میوه‌ها و سبزیجات آبدار مانند هندوانه، طالبی، هلو، خیار و کاهو را در برنامه غذایی خود افزایش دهند. این مواد غذایی علاوه بر تأمین آب مورد نیاز بدن، بخشی از املاح و فیبر مورد نیاز را نیز فراهم می‌کنند و به حفظ تعادل آب بدن کمک می‌کنند.

ایمانی همچنین مصرف غذاهای سبک، ساده و زودهضم را در روزهای گرم مناسب‌تر از غذاهای سنگین، پرچرب و پرادویه دانست و گفت: نوشیدنی‌هایی مانند دوغ رقیق، آب‌دوغ‌خیار، شربت‌های کم‌شیرین همراه با آب‌لیمو یا نعنا، خاکشیر و تخم‌شربتی می‌توانند بخشی از نیاز بدن به آب را تأمین کنند. در مقابل، نوشابه‌های گازدار، نوشیدنی‌های بسیار شیرین، چای پررنگ و مصرف زیاد قهوه انتخاب مناسبی برای فصل گرما نیستند.

وی با اشاره به علائم گرمازدگی اظهار کرد: ضعف شدید، سرگیجه، تهوع، سردرد، افزایش دمای بدن، تنفس سریع، تغییر ضربان قلب، قرمزی پوست، گرفتگی عضلات و کاهش سطح هوشیاری از مهم‌ترین نشانه‌های گرمازدگی هستند که در صورت مشاهده باید اقدامات درمانی بدون تأخیر آغاز شود.

به گفته رئیس مرکز بهداشت استان کرمانشاه، در صورت بروز گرمازدگی، نخستین اقدام انتقال فرد به محیطی خنک، خارج کردن لباس‌های اضافی و کاهش دمای بدن با استفاده از آب خنک، کمپرس سرد یا دوش آب ولرم است.

وی تأکید کرد: اگر فرد دچار بیهوشی، گیجی، تشنج یا افزایش شدید دمای بدن شد، باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفته شود و از هرگونه درمان خودسرانه پرهیز شود، زیرا تأخیر در درمان می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

ایمانی همچنین یادآور شد کودکان زیر چهار سال، سالمندان، بیماران قلبی و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای بیش از دیگران در معرض عوارض گرمازدگی قرار دارند و لازم است در روزهای بسیار گرم، تا حد امکان از حضور طولانی‌مدت در فضای باز خودداری کنند.

وی استفاده از لباس‌های آزاد و روشن، کلاه لبه‌دار، عینک آفتابی و کرم ضدآفتاب را از دیگر اقدامات مؤثر برای کاهش آسیب‌های ناشی از گرما برشمرد.

مراقب آب‌های بسته‌بندی در فصل گرما باشید

یک کارشناس مواد خوراکی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نیز با اشاره به افزایش مصرف آب‌های بسته‌بندی‌شده در روزهای گرم گفت: قرار دادن بطری‌های آب در معرض نور مستقیم خورشید، داخل خودرو، پشت شیشه، روی داشبورد، بالکن یا محیط‌های گرم می‌تواند کیفیت آب را کاهش داده و سلامت مصرف‌کنندگان را به خطر بیندازد.

سمیه سلیمانی‌مهر توضیح داد: بطری‌های پلاستیکی یک‌بارمصرف برای نگهداری کوتاه‌مدت طراحی شده‌اند و قرار گرفتن آنها در گرمای شدید یا یخ‌زدن و ذوب شدن مکرر، احتمال تغییر کیفیت آب را افزایش می‌دهد.

به گفته این کارشناس، تغییر رنگ یا شکل بطری، نرم شدن پلاستیک و ایجاد بو یا طعم غیرطبیعی از نشانه‌هایی است که نشان می‌دهد آب دیگر برای مصرف مناسب نیست.

سلیمانی‌مهر همچنین نسبت به نگهداری بطری‌های بازشده در هوای گرم هشدار داد و گفت: پس از تماس دهانه بطری با دهان، احتمال ورود میکروب‌ها افزایش می‌یابد و اگر بطری چند ساعت در گرما باقی بماند، زمینه رشد عوامل بیماری‌زا فراهم می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند موجب دل‌درد، تهوع، استفراغ یا اسهال، به‌ویژه در کودکان و سالمندان شود.

وی توصیه کرد شهروندان برای نگهداری آب خنک از قمقمه‌های استاندارد و چندبارمصرف استفاده کنند و از فریز کردن بطری‌های یک‌بارمصرف خودداری کنند.

حداقل هشت لیوان آب در روز مصرف کنید

یک کارشناس دیگر مواد خوراکی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نیز با تأکید بر اهمیت تغذیه صحیح در فصل تابستان اظهار کرد: گرمازدگی تنها با مصرف آب قابل پیشگیری نیست و اصلاح الگوی غذایی نیز نقش مهمی در حفظ تعادل آب و الکترولیت‌های بدن دارد.

لاله مظفری گفت: مصرف روزانه هشت تا ۱۲ لیوان آب، متناسب با میزان فعالیت بدنی، در کنار استفاده از میوه‌ها و سبزیجات آبدار، می‌تواند از کاهش آب بدن جلوگیری کند.

وی افزود: مصرف دوغ کم‌نمک، آبمیوه‌های طبیعی بدون شکر افزوده و مواد غذایی حاوی پتاسیم و منیزیم به جبران املاح از دست رفته بدن کمک می‌کند. در مقابل، غذاهای پرچرب و سنگین با افزایش تولید حرارت در بدن، احتمال گرمازدگی را بیشتر می‌کنند و بهتر است در روزهای گرم جای خود را به وعده‌های سبک و زودهضم بدهند.

این کارشناس همچنین نوشیدنی‌های حاوی کافئین مانند چای پررنگ، قهوه و نوشابه‌های انرژی‌زا را از عوامل تشدیدکننده کم‌آبی بدن دانست و توصیه کرد شهروندان این نوشیدنی‌ها را با آب، شربت‌های خانگی کم‌شیرین و دمنوش‌های مناسب جایگزین کنند.

به گفته وی، مصرف میوه‌ها، سبزیجات رنگی، مغزها و دانه‌های خوراکی نیز به دلیل تأمین ریزمغذی‌هایی مانند ویتامین C، ویتامین‌های گروه B، روی و منیزیم، نقش مهمی در حفظ سلامت بدن در روزهای گرم دارد.

استمرار افزایش دمای هوا تا پایان هفته

مدیرکل هواشناسی استان کرمانشاه نیز از افزایش محسوس دمای هوا در استان خبر داد و گفت: دمای هوا در مناطق گرمسیر استان از روز گذشته آغاز و تا چهارشنبه « ۲۴ تیرماه» همین هفته ادامه دارد و این دما به ۴۶ تا ۴۸ درجه سلسیوس می‌رسد.

محمدعلی زورآوند افزود: با تقویت تدریجی شرایط پایدار در جو منطقه، متوسط دمای هوا از روز جمعه (۱۹ تیر) تا چهارشنبه همین هفته (۲۴ تیر) روندی افزایشی خواهد داشت و از روز پنجشنبه تا جمعه دمای هوا کاهش می‌یابد اما این کاهش آنچنان محسوس نیست.

وی با بیان اینکه بر اساس بررسی آخرین نقشه‌های هواشناسی، بیشینه دمای هوا در روزهای شنبه و یکشنبه در مناطق معتدل استان بین ۴۰ تا ۴۲ درجه و در مناطق گرمسیر بین ۴۶ تا ۴۸ درجه سلسیوس پیش‌بینی می‌شود، ادامه داد: این شرایط تمامی نقاط استان به ویژه مناطق گرمسیر شامل شهرستان‌های قصرشیرین، سرپل‌ذهاب، گیلان‌غرب و سومار را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

مدیرکل هواشناسی استان کرمانشاه از دستگاه‌های اجرایی خواست آمادگی لازم برای مدیریت پیامدهای افزایش دما را داشته باشند و اطلاع‌رسانی به موقع از طریق رسانه‌های محلی انجام شود.